Türkiye’nin mutlak konumu, coğrafi özelliklerinin yarattığı iklim farklılıkları, ülkemizin genç oluşumlu bir araziye sahip olması endemik bitki çeşitliğinin çok olması üzerinde etkili olmuştur.

Türkiye 3. Jeolojik zamanın sonu ve 4. Jeolojik zamanın başlarında bugünkü görünümüne kavuşmuştur. Halen bu jeolojik oluşum devam etmektedir. Türkiye bir yılda 0,5 cm yükselmektedir. Türkiye’nin yeryüzü şekillerinden olan dağların uzanış yönleri doğu-batı doğrultusundadır. Kuzey ve güney kıyılarımızın hemen gerisinde yükseltisi 3000-4000 metreyi bulan sıradağlar, denizin etkisini içerilere sokmayan birer set gibi durmaktadır. Ege kıyılarımızda ise durum tam tersi olmuştur. Dağlar kıyıya dik uzandıkları için Akdeniz iklimi 200 km kadar iç kesimlere kadar sokulabilmiştir. Yukarıda saydığımız durumlar sonucunda ise kısa mesafelerde ve yükseltilerde sıcaklık, nem gibi iklim faktörleri değişerek çeşitli bitkiler için uygun yaşam alanları oluşmuştur. Ayrıca iklim değişmeleri sonucunda bazı bitki türleri yok olurken bazı bitkiler ise kaybolmayıp lokal alanlarda yukarıda saydığımız özelliklerden dolayı yaşama şansı bulmuştur.

780,080 km2 yüzölçümüne sahip olan Türkiye, 360– 420 kuzey enlemleri ile 260 – 450 doğu boylamları arasında bulunmaktadır. Üç tarafı denizlerle çevrili yarımada konumunda olan Türkiye Avrupa, Asya ve Afrika kıtalarının orta noktasında yer almaktadır. “Türkiye aynı zamanda Akdeniz, İran-Turan ve Avrupa-Sibirya flora bölgelerinin de karşılaşma alanında bulunmaktadır’’ (Şenkul, Kaya Avcı, 1993). Ülkemizin dünya üzerinde zengin bir floraya ve değişik vejetasyon tiplerine de sahip olmasının nedenleri arasında, Asya ile Avrupa arasında konumu, çok sayıda cinsin gen merkezi olması ve birçok kültür bitkisinin Anadolu ve çevresinde yetişmesi de etkilidir.

Türkiye’de bitki örtüsü tür çeşitliliğinin yanında endemik bitki türleri de fazladır. Endemik bitki, belirli bir bölgede yaşayan ya da belirli bir ülkede yaşayan bitkilere verilen addır. Endemik yunanca endos (yerli) kelimesinden gelmektedir. Yani Türkiye endemik bitki denilince sadece Türkiye sınırları içinde yaşayan anlaşılmalıdır.

Avrupa ülkelerindeki endemik bitkilerin toplam sayısı 2750 kadar iken, ülkemizde bu sayı 3778’dir” (Akçiçek, Vural, 2004). Avrupa kıtası ülkemizin yaklaşık 15 katı yüz ölçüme sahip olmasına rağmen Türkiye’de toplam 3000 civarında tohumlu bitki türü endemiktir. Türkiye’de bugüne dek bilinen kadarıyla yaklaşık 9000 kadar doğal eğrelti ve tohumlu bitki türü vardır. Bunların yaklaşık % 30’u ülkemiz için endemiktir. Ülkemizdeki bazı endemik türler: Anadolu Glayölü, İstanbul Kardeleni, Kapadokya Soğanı, Antalya Çiğdemi, Van Ters Lalesi, Çan Çiçeği, Sevgi Çiçeği, Piyan Eber Sarısı, Dişotugiller, İstanbul Nazendesi, Misk Soğanı, Sütleğengiller, Anadolu Karanfili, Taşlık Çiğdemi, Kazdağı Göknarı, Kasnak Meşesi, Datça Hurması, İspir Meşesi, Sığla Ağacı, Kestane vb..

“Türkiye’de yetişen endemik ve endemik olmayan bitkiler çeşitli baskılar altında olup, bir kısmı bu olaylar sonucu neslini devam ettirebilmekte zorluklarla karşılaşmaktadır.

Ülkemiz bitkilerini tehdit eden başlıca faktörler; sanayileşme ve şehirleşme, tarım alanlarının genişletilmesi ve aşırı otlatma, turizm olayı, yurt dışına ihraç ve yurt içi kullanım amacı ile doğadan toplamalar, çorak (tuzcul) alanların ıslahı, tarımsal mücadele ve kirlenme, ağaçlandırma, yangınlar olarak sayılabilir’’(Akçiçek,Vural, 2004).

Ülkemiz için önemli bir değer ifade eden bu endemik türlerin yok olmasını önlemek için bu konuda bilinçlenmenin artırılması ve özel çalışmaların yaygınlaştırılması büyük önem arz etmektedir.

 

KAYNAKÇA

Çetin Şenkul,Seda Kaya , “Türkiye endemik bitkilerinin coğrafi dağılışı/Geographical distribution of endemic plants of Turkey’’ Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Coğrafya Bölümü, Isparta.

Ekrem AKÇĐÇEK, Mecit VURAL  BAÜ FBE Dergisi Cilt:9, Sayı:2, 78-86 Aralık 2007

Ekim, T., Koyuncu, M., Vural, M., Duman, H., Aytaç, Z. ve Adıgüzel, N. “Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı”, Ankara, Türkiye Tabiatını Koruma Derneği ve Van 100.Yıl Üniversitesi, (2000)

Erik, S. ve Tarıkahya, B. “Türkiye Florası Üzerine”, Kebikeç, 17, (2004)

Özal GÜNER, Ekrem AKÇİÇEK   ‘’Ulus Dağı Balıkesir Türkiye’nin endemik ve nadir bitkileri’’, 2014,syf 32-39 Balıkesir Üniversitesi, Necatibey Eğitim Fakültesi, Biyoloji Anabilim Dalı, Balıkesir, Türkiye

 


İlginizi çekebilecek diğer yazılar:

Türkiyeyi Etkileyen Basınç Merkezleri